Adieu God

NPO 2 / EO

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over?

All Episodes

De van huis uit katholieke minister van Veiligheid en Justitie, Ferdinand Grapperhaus, ging als kind elke zondag met zijn ouders naar de kerk. Maar van de preken heeft hij weinig onthouden. Net als zijn vader las hij tijdens de dienst namelijk de Bijbel. Omdat die vol prachtige verhalen en metaforen staat. Hoewel Grapperhaus zichzelf nog altijd gelovig noemt, belijdt hij dat geloof niet meer in de kerk. Tijdgebrek en de dogma’s die daar volgens hem worden verkondigd, weerhouden hem daarvan. Ook toen zijn vrouw vier jaar geleden plotseling ernstig ziek bleek te zijn, zocht hij zijn heil niet in de kerk. Hij ondervond toen wel steun aan het Boeddhisme, het geloof van zijn vrouw. ‘Zij zei: ‘Accepteer het nou, neem het tot je. Laat de klappen van het lot je leven niet bepalen. Ik vond dat heel erg moeilijk.’ De afgelopen maanden woonde Grapperhaus, die ook minister van Eredienst is, wel weer regelmatig een kerkdienst bij. En dat ontroerde hem soms, vanwege de manier waarop de kerkgangers omgingen met de beperkingen die werden opgelegd vanwege corona. Hoewel Grapperhaus niet gelooft in een hiernamaals, zou hij toch ‘hevig teleurgesteld’ zijn als Petrus hem niet zou binnenlaten. ‘Natuurlijk ben ik wel eens ijdel en heb ik wel eens gelogen. Maar als hij mij een slecht mens zou vinden, zou ik echt verbouwereerd zijn.’

Sep 24

25 min

'Er zit een katholiek meisje in mij en dat zal er altijd blijven zitten', aldus actrice Carine Crutzen, die opgroeide in het katholieke Limburg. Recent schreef ze haar eerste boek Uit het Zuiden. Daarin duikt ze in haar herinneringen rond haar overleden ouders, familie en (katholieke) wortels. Over haar geloof van nu: 'Er is iets groters dan wij, want er is een groot vraagteken. Wat God is, geen idee.'

Sep 14

26 min

Hij groeide op met muziek én de kerk, de populaire zanger Nielson (30). Jarenlang zong hij in het kinderkoor van de Dordrechtse Christelijke Gereformeerde Kerk en op wat oudere leeftijd begeleidde hij als drummer in een praiseband de zondagsdiensten. Daarnaast ging hij naar catechisatie en was hij lid van een christelijke vereniging. 'Mijn vrienden waren daar ook allemaal, het was eigenlijk mijn sociale leven', zegt hij daarover. Nielson praat zeer openhartig met Tijs van den Brink over zijn soms moeilijke ervaringen in de kerk, zijn denkbeelden, mentale strijd en geloof.

Sep 1

26 min

‘s Lands beroemdste tatoeëerder, Henk Schiffmacher, is te gast in deze aflevering van ‘Adieu God?’. Hij heeft in zijn leven talloze religieuze tatoeages gezet en er ook meerdere op zijn eigen lichaam staan. Daarover en over zijn persoonlijke religieuze achtergrond en ideeën praat hij uitgebreid met Tijs van den Brink. Schiffmacher (68) groeide op in een groot katholiek slagersgezin in het protestantse Harderwijk. Als jongetje is hij misdienaar en vindt de ‘buitenkant’ van het geloof prachtig: het mysterieuze Gregoriaans, de wierook, de heiligen en het kerkgebouw. Als de kerk in de zestiger jaren naar zijn zeggen ‘raar begint te doen’ en de Latijnse mis verdwijnt, haakt hij af. “Maar ik heb het vormsel nog gehad, met een klap om mijn oren.” Nog altijd verdiept hij zich veel in religie en spiritualiteit, maar hij noemt zichzelf niet gelovig. “Al kan er in het stervensuur nog van alles gebeuren. Het is voor mij een meevaller als God bestaat.” Angst voor de dood heeft hij niet. “Maar wel voor hóe je doodgaat. Ik heb het een paar keer ontzettend benauwd gehad. Dus ik begrijp hoe zwaar mensen met corona het nu hebben.”

May 26

26 min

Natuurkundige Robbert Dijkgraaf groeide op zonder het geloof, maar ging natuurkunde studeren vanuit een behoefte aan houvast. ‘Ik ben altijd op zoek om de wereld te begrijpen. Er zijn veel vragen. Maar waar is de reling om je aan vast te houden?’ Voor Dijkgraaf biedt wetenschap niet alleen houvast, maar ook troost. ‘Dat je een formule kunt opschrijven. Dat er wetmatigheden zijn, die een eeuwigheidswaarde hebben.’ Hoe relatief onze kennis is ervaarde Dijkgraaf, toen zijn dochter Charlotte ernstig ziek ter wereld kwam. Besloten werd om haar niet te behandelen. ‘Voor mij was direct duidelijk hoe weinig men van haar ziekte begreep. Die gaten in de kennis, daarin zat voor ons de hoop.’ Uiteindelijk werd Charlotte zonder behandeling op onverklaarbare wijze weer beter. Behoefte tot bidden voelde Dijkgraaf in de zwarte periode niet. Zijn schoonvader deed dat wel en ging zelfs op bedevaart. Dijkgraaf: ‘Ik weet zeker dat hij het herstel van Charlotte ziet als ingrijpen van God. Maar de les die ik eruit heb geleerd is dat we ruimte moeten laten voor wat we niet begrijpen.’

May 26

26 min

In deze derde en laatste corona-special van ‘Adieu God?’ gaat Tijs van den Brink op zoek naar houvast en zingeving in coronatijd. Hij ontvangt oud-politicus en filosoof Kars Veling en Telegraaf-journalist Wierd Duk. Als gevolg van de coronamaatregelen kan voormalig ChristenUnie-leider Kars Veling zijn vrouw niet bezoeken. Zij is dementerend en zit in een verpleeghuis. In deze verdrietige situatie voelt hij zich gedragen door God. Maar hij is ook bezorgd over de grote maatschappelijke gevolgen van de coronacrisis. Wierd Duk deed als journalist verslag vanuit het oorlogsgebied in Tsjetsjenië. Hij is dus wel wat gewend, maar toch ervaart hij de huidige situatie als angstiger. Hoe gaat hij om met die angst? En vindt hij nu nog iets van houvast in zijn religieuze opvoeding?

May 26

26 min

In deze speciale aflevering van ‘Adieu God?’ gaat Tijs van den Brink op zoek naar houvast en zingeving in tijden van corona. Hij ontvangt cabaretier Freek de Jonge en theoloog en psycholoog Claartje Kruijff. Freek de Jonge hoopt dat het huidige gevoel van saamhorigheid iets blijvends is. Maar volgens hem is de coronacrisis ook een goede aanleiding om ons te bezinnen op onze manier van leven. En om ook echt iets te veranderen. Als predikant leidt Claartje Kruijff momenteel uitvaarten, waarbij maar weinig mensen welkom zijn. Kan zij in die situatie troost bieden? En waar vindt ze zelf houvast en inspiratie in deze coronacrisis?

May 26

26 min

In deze speciale aflevering van ‘Adieu God?’ gaat Tijs van den Brink op zoek naar houvast en zingeving in tijden van corona. Hij ontvangt filosoof Stine Jensen en spoedeisende hulp arts Gor Khatchikyan. Als medicus heeft Gor Khatchikyan uiteraard een cruciaal beroep. Maar volgens Stine Jensen roept de coronacrisis zoveel existentiële vragen op, dat we haar beroep als filosoof gerust ook cruciaal mogen noemen. Hoe moeten we bijvoorbeeld omgaan met de kwetsbaarheid en onzekerheid, waarmee het coronavirus ons confronteert? Khatchikyan is gelovig en ervan overtuigd dat de dood niet het laatste woord heeft. De afgelopen weken zag hij dagelijks coronapatiënten in doodsnood voor zich. Brengt dat scheurtjes in zijn overtuiging? En is er ook houvast, als je niet gelooft in een leven na de dood?

May 26

25 min

Met het ouder worden voelt zangeres Trijntje Oosterhuis steeds meer spirituele verwantschap met haar vader, dichter en uitgetreden priester Huub Oosterhuis. Als kind ging ze elke zondag met haar vader mee naar ‘zijn’ kerkgemeenschap in Amsterdam. Recent maakte ze een album met daarop 24 liedjes van haar vader. Daarvoor verdiepte ze zich grondig in zijn liedteksten. Ze noemt zichzelf niet gelovig in de klassieke zin. God en Jezus zeggen haar weinig. Trijntje benadrukt hoe belangrijk ze het vindt dat je mag zijn zoals je bent, met al je onvolkomenheden. ‘Je moet je veilig kunnen voelen bij wie je zelf bent. Ik persoonlijk heb God daar niet bij nodig.’

Nov 2019

25 min

Zijn vader was dominee, maar zelf gelooft de veelbesproken Telegraaf-journalist Wierd Duk al sinds zijn tiende niet meer. Toch neemt hij het vaak op voor christenen. De reden? Het christendom ligt onder vuur. Nu nog vooral in het Midden-Oosten en Afrika, maar als we niet oppassen ook hier. Duk beschouwt zichzelf als cultuurchristen. Toen zijn ouders overleden, realiseerde hij zich weer hoe belangrijk het christendom voor hem is. Maar de houding van christenen ten opzichte van vluchtelingen en moslims stoort hem. Vooral de laatste jaren is Duk positiever gaan schrijven over het christendom, erkent hij. Dat roept de vraag op of hij het christendom niet vooral gebruikt om de islam te bestrijden. Duk vindt zelf van niet. “Er zijn te weinig mensen die de moed hebben om te benoemen waar we vandaan komen. Daarom moet ik het doen.”

Nov 2019

26 min

Overal in het atelier van kunstenares Ans Markus hangen en staan beelden van Jezus aan het kruis. Gekocht, gevonden of zelf gemaakt. Die laatste pik je er zo tussenuit: Christus, gewikkeld in windsels. De windsels waarmee Ans Markus zo bekend is geworden. Ze vertelt aan Tijs van den Brink dat ze zich verbonden voelt met Jezus. Ook al waren haar ouders nauwelijks gelovig, Ans ging als kind wel naar de zondagsschool. Vol enthousiasme, want ze wilde alles weten van de verhalen uit de Bijbel. De belangstelling voor religie bleef haar hele leven. 'Er zit bij mij een klein bodempje geloof. Maar ik kan het nog geen handen en voeten geven.'

Nov 2019

26 min

Als jongen kreeg sportjournalist en schrijver Mart Smeets van zijn atheïstische ouders een Bijbel. Dat hoorde bij de opvoeding. Je ging naar dansles, je kreeg je eerste blazer met een das en je kreeg een Bijbel. Met een papiertje eromheen en een speech van mijn vader: ‘We weten dat je deze teksten voor jezelf geen waarde geeft, maar ze hebben waarde voor de mensheid.’ God bestaat niet, weet Mart Smeets voor zichzelf. Toch hebben christelijke normen en waarden wel een plek in zijn leven. Even stilzijn voor het eten in gezelschap noemt hij bijvoorbeeld ‘een must’. De nestor van de sportjournalistiek bekent ook aan Tijs van den Brink dat hij bij de laatste verkiezingen op de ChristenUnie heeft gestemd. Verder gaat het gesprek onder meer over de zin van het leven en de dood. Voor dat laatste is hij niet bang. “Ik heb er veel over nagedacht. Ik heb in situaties gelegen dat de storm wel heel heftig werd, zone rood. We komen op de wereld, dan zijn we niet bang. En we gaan van de wereld af, en dan hoef je ook niet bang te zijn. Je laat iets na, je was hier, einde.”

Nov 2019

25 min

Carolina Dijkhuizen, geboren in Colombia, wordt als ze zes maanden oud is geadopteerd en groeit op in een christelijk gezin in het Groningse Veendam. Het geloof is haar met de paplepel ingegeven en ze vindt de verhalen op zondagsschool fantastisch. Later verandert haar beleving van het geloof. Het keerpunt vormt haar eerste platencontract als ze zestien jaar is. Ze gaat optreden in discotheken en dat geeft scheve gezichten in de kerk. Het is 'zondig'. Maar optreden en zingen, dat is wat ze écht wil doen. Haar ouders blijven haar daarin steunen. Al komt ze niet meer in de kerk van haar jeugd, ze antwoordt toch volmondig 'ja' als Tijs aan haar vraagt of ze denkt dat God bestaat. Als voorbeeld haalt ze de periode aan dat haar moeder ernstig ziek was. 'Het voelde alsof we gedragen werden, in hoe ondraaglijk het af en toe ook was. Ik heb toen als een gek gebeden.'

Oct 2019

26 min

In het katholieke, Brabantse dorpje Zijtaart, waar Theo Maasen opgroeide, was hij de enige van zijn vriendjes die niet katholiek was. Maar op zondag ging hij regelmatig gewoon mee naar de kerk en dan ook de hostie halen. Voor de populaire cabaretier, die bekend staat om zijn harde humor en maatschappijkritiek, is religie een geregeld terugkerend thema in zijn shows. Hij brengt zelf het liefst een 'ode aan de twijfel': 'Ik vind het bijna niet te bevatten dat mensen niet twijfelen, of zich helemaal senang voelen bij één religieuze gemeenschap.' Sommige van zijn grappen over het geloof riepen heftige reacties op bij het publiek, vooral de beruchte scène waarin hij praat tegen een Christusbeeld. Maar zulke grappen moeten kunnen, meent Maassen. De jongere broer van Theo Maassen stierf toen hij zestien was aan de gevolgen van kanker. Theo was toen negentien. Het is een van de onderwerpen die Tijs van den Brink aansnijdt tijdens het gesprek.

Oct 2019

54 min

Bijna iedereen is in Volendam nog katholiek en de kerk speelt er nog steeds een belangrijke rol. Maar hoe Volendams presentator Kees Tol zich ook voelt, katholiek wil hij niet meer zijn. Vanwege de opvattingen van het Vaticaan over homoseksualiteit liet hij zich uitschrijven. Toch is hij soms ook wel jaloers op vrienden die nog wel geloven. Bijvoorbeeld na de Nieuwjaarsbrand in café de Hemel, waarbij 14 jongeren omkwamen. “In die tijd zaten de Volendamse kerken vol. Mensen vonden daar troost.” Tol lag zelf drie weken met brandwonden aan zijn benen in het ziekenhuis. Daar verscheen een pastoor aan zijn bed. “Ik wilde dat niet. Ik had behoefte aan een goed gesprek, niet aan christelijke teksten”, zegt Tol. Mocht hij na zijn dood de paus tegenkomen in de hemel – ook al gelooft hij niet in het bestaan ervan – dan weet Tol al wat hij gaat zeggen: “Dat ik het niet met hem eens ben.” En stel dat de Paus dan zijn excuses aanbiedt? Tol: “Dan drinken we er een borrel op!”

May 2019

25 min

Bram Tankink blonk tijdens zijn loopbaan als profwielrenner vooral uit als knecht. Tijdens het gesprek met presentator Tijs van den Brink legt hij uit hoe dat zit. ‘Anderen willen helpen. Dat is de zingeving in mijn leven. Ik hoop dat ik voor veel mensen iets heb betekend.’ Tankink kreeg een katholieke opvoeding, maar stopte als puber met geloven. Hij kon de dingen die de pastoor zei tijdens de mis – zoals ‘de Heer heeft met alles een doel’ – niet rijmen met de situatie thuis. Daar zorgde zijn moeder bijna 24 uur per dag voor zijn zwaar spastische zusje. ‘Wat is het doel van zoveel leed? Van zoveel onrecht?’ Om het gezin te ontvluchten, ging Tankink fietsen. Steeds verder, steeds harder. Hij genoot van de belangstelling die het wielrennen hem opleverden. ‘Nu kon ik laten zien dat ik er was. Want thuis kreeg ik weinig aandacht.’ Die behoefte om gezien te worden, bleek diep te zitten. Dat werd duidelijk toen een therapeut de vraag stelde: ‘Mocht je er zijn als kind, Bram?’. Hoewel het lastig voor hem blijft, kan hij eindelijk zeggen: ‘Ik geloof nu wel dat ik er mag zijn.’

May 2019

26 min

Dat PvdA-politica Mei Li Vos nog gelooft noemt ze zelf ‘een wonder’. Ze groeide op in een gezin met vijf broers in een conservatief christelijk milieu. Haar broers verloren allemaal hun geloof en ook Mei Li heeft het geloof van haar jeugd achter zich gelaten. Het christelijk geloof van haar ouders noemt Mei Li ‘vrolijk maar streng’. Regels speelden een grote rol in het dagelijks leven: ‘Er werd voor ons bepaald hoe we moesten leven.’ Voor haar als meisje lag de lat nog hoger dan voor haar broers. ‘Meisjes moesten hun maagdelijkheid bewaren. Ik kan daar heel kwaad om worden.’ De regels heeft ze achter zich gelaten, maar het geloof is gebleven. ‘Ik heb nooit fundamenteel getwijfeld. Ik ben tot in mijn vezels gelovig.’ Ze spreekt van een ‘innerlijke zekerheid dat het goed komt’. Die zekerheid wankelde, toen haar broer een paar jaar geleden een eind aan zijn leven maakte. Ze probeert haar dochter iets van haar geloof mee te geven. ‘Ik wil niet dat ze gaat geloven in het grote niets. Het leven wordt dragelijker als er een hemel is.’

Apr 2019

25 min

In deze Paasaflevering van ‘Adieu God?’ is cabaretier Herman Finkers te gast. Finkers staat te boek als overtuigd katholiek. ‘Sinds je naar de kleuterschool gaat bij de Zusters, praat je de hele dag over de hemel en Onze Lieve Heer’, schreef zijn vader bij een foto van kleine Herman. Die zat als jongen liever in de kerk dan dat hij ging voetballen met vriendjes en genoot van zijn rol als misdienaar. De vraag of God bestaat vindt Finkers onzinnig, twijfel daarover heeft hij niet. Maar als er iets is dat hem toch doet twijfelen, is het de katholieke kerk. “De kerk doet ontzettend haar best om mij van mijn geloof af te helpen. Het misbruik op grote schaal is verbijsterend. En wat de kerk leert over scheidingen, homoseksualiteit of seks voor het huwelijk heeft niks met religie te maken.” Pasen blijft voor Finkers de belangrijkste feestdag van het jaar. “De overwinning op de dood. De wereld bestaat uit mooi en lelijk, slecht en goed, maar goed en mooi winnen het uiteindelijk. Het is de bevestiging dat het allemaal goed komt.”

Apr 2019

25 min

Jezus kende hij vooral uit een ‘troosteloze setting’: kerken waar het muf rook en de preken niet erg inspirerend waren. Maar inmiddels heeft NRC-journalist en schrijver Bas Heijne het geloof ook leren kennen door er veel over te lezen en schrijven. Nog altijd gelooft hij niet dat God bestaat. Maar sympathie voor het geloof heeft Heijne wel. “Alleen voor religie die de diepte zoekt. Niet het geloof dat de wereld simplificeert en zijn wil aan iedereen wil opleggen.’’ Hoewel hij zelf niet gelovig is opgevoed, kreeg Heijne er in zijn gereformeerde dorp wel veel van mee. “Spannende verhalen uit het Oude Testament, met veel moord en doodslag.” Hij begrijpt dat mensen houvast vinden in hun geloof. Zelf houdt hij liever open hoe iets zit. “Als je de twijfel toe laat, moet je iets bevechten.” Een paar jaar geleden overleden zijn ouders. Heeft dat hem iets geleerd over het leven? “Ik ben gaan nadenken over wat ik met de rest van mijn tijd hier op aarde ga doen. Het moet wel zinvol zijn.”

Apr 2019

26 min

In de theaterprogramma’s van cabaretier Hans Sibbel (artiestennaam: Lebbis) zijn gelovigen een populair doelwit. Religie roept bij hem grote weerstand op. Sterker nog, zijn aversie tegen religie wordt de laatste jaren alleen maar sterker. Met Tijs van den Brink gaat hij in gesprek over de oorsprong van die aversie. Misstanden als het kindermisbruik in de katholieke kerk beschouwt Sibbel niet als uitwassen, maar als logisch uitvloeisel van wat geloof doet met mensen. ‘Het zit ingebed in de theorie van het geloof. Je ziet het bij alle geloven; het gaat altijd overal mis.’ Sibbel groeide op in een ruimdenkend katholiek gezin, maar geloofde zelf nooit echt in God. Wel hield hij een sterk gevoel voor moraal over aan zijn opvoeding. ‘Het ontbreken van moraal vind ik heel erg.’ Vijf jaar geleden kreeg Sibbel een levensbedreigende auto-immuunziekte. De ervaringen uit die periode hebben een diepe en blijvende indruk op hem gemaakt. ‘Je gunt het niemand, maar het levert een diepe dankbaarheid op.’

Apr 2019

25 min

Op haar twaalfde verhuisde Noraly Beyer van een zonnig, Caribisch eiland naar een streng, katholiek internaat in Nederland. Zonder haar vader of moeder. Het heeft haar gevormd, zegt de voormalig Journaallezer. “Ik heb geleerd om me aan te passen en om goed met mezelf om te gaan. Om steviger in het leven te staan. Om het leven aan te kunnen. En omdat ik me steeds moest verweren, heb ik een soort harnas om me heen gekregen. Om mezelf te beschermen.” Toen ze na vijf jaar haar diploma op zak had, was ze ‘helemaal klaar’ met God en het katholicisme. Maar de afgelopen jaren is ze weer religieuzer geworden. “Het besef dat er iets is, waardoor ik hier op aarde ben. Dat geloof dwingt me om mijn leven zo goed mogelijk te leven.”

Apr 2019

26 min

In één week tijd raakt hij zijn beide ouders kwijt na een slopend ziekbed. Niet veel later besluit hij zich uit te schrijven uit de katholieke kerk. 2018 is een veelbewogen jaar voor presentator Peter van der Vorst, de kersverse programmadirecteur van RTL. Peter groeit op in een katholiek gezin in Breda, is misdienaar en zingt in het kerkkoor. Hij bewaart er goede herinneringen aan. Maar geleidelijk aan krijgt hij steeds meer moeite met de houding van de katholieke kerk, met name tegenover homo’s. In 2008 adopteert hij samen met zijn vriend zoontje Levi, een paar jaar later treden ze in het huwelijk. Hij is woest als de Paus stelt dat een gezin alleen gevormd kan worden door een man en een vrouw. “Deze discriminerende wolf in schaapskleren bepaalt dus gewoon dat wij geen ’gezin’ zijn”, twittert Peter. Waar hij al lang twijfelt over uitschrijving uit de kerk, vormen uitspraken in de Volkskrant van priester Antoine Bodar over homoseksualiteit en transgenders de druppel. Ook het overlijden van zijn vader en moeder speelt bij die beslissing een rol. “Ze geloofden allebei niet meer, ook niet in een hiernamaals. Maar het voelde toch alsof het misschien een ontkenning van hen zou zijn: zij hebben mij die katholieke opvoeding gegeven.”

Mar 2019

25 min

Als katholiek jongetje liep oud-mister Ben Bot op Allerzielen rondjes om de kerk in Apeldoorn. Hij was ervan overtuigd dat je daarmee zielen uit het vagevuur kon verlossen. In die periode van zijn leven ging Bot iedere dag met zijn grootouders mee naar de kerk. Prachtig vond hij dat: het geloof opende voor hem een perspectief op iets anders, iets groters. Ben Bot werd in 1937 geboren in Batavia, nu Jakarta, in het voormalige Nederlands-Indië. Hij zat er jarenlang in een Jappenkamp. Zijn vader werkte als dwangarbeider aan de beruchte Birma-spoorlijn, zijn moeder kon door ziekte niet altijd voor hem zorgen. Toen Bot op negenjarige leeftijd in Nederland arriveerde, was hij analfabeet en kende hij God noch gebod. Zijn grootvader, onderwijzer en fervent katholiek, bracht daar snel verandering in. Tegenwoordig noemt Ben Bot zich geen katholiek meer. Maar hij gelooft nog wel. In een beginsel dat alles bestiert. Bot zit graag in de kerk en hoewel hij in strikte zin geen deel uitmaakt van de gemeenschap gaat hij dan ook ter communie. Vanwege de rust, de bezinning, de herinnering aan vroeger: ‘Dat zit in mijn DNA en dat krijg je er niet meer uit.’

Nov 2018

26 min

Als kind moest journalist en voormalig presentator Marga van Praag verplicht naar joodse les. Niet omdat haar ouders zo religieus waren, maar uit respect voor oma van moederskant, die door de Holocaust het grootste deel van haar familie had verloren. Nadat oma overleden was en volgens de joodse tradities ter aarde besteld, kocht Marga’s moeder voor het eerst in haar leven karbonades en at die met haar dochter op. Met die daad werden de godsdienstige wetten van het jodendom demonstratief overboord gezet. Marga van Praag noemt zich geen atheïst. Ze is gevoelig voor het wonder van de natuur en gaat er vanuit dat er ‘iets groters’ is. Diep van binnen zou ze graag in God willen geloven. Dan kun je je veilig en geborgen voelen, zegt ze in deze uitzending van ‘Adieu God?’. Voor iemand met een joodse achtergrond is dat laatste niet vanzelfsprekend. In het leven van Marga van Praag is de geschiedenis van de Jodenvervolging een bepalende factor geweest. Vroeger werd er thuis veel over de oorlog gepraat, zelf was ze er ook voortdurend mee bezig. Naar eigen zeggen is Van Praag nooit losgekomen van haar getraumatiseerde ouders: ‘Ik heb te veel voor hen gekozen en te weinig voor mijn eigen gezin.’

Nov 2018

25 min

Econoom Heleen Mees, katholiek opgevoed, heeft weinig op met de figuur van Maria. Terugkijkend stelt ze vast dat de verering van de Heilige Maagd voor een verwrongen beeld van vrouwelijke seksualiteit heeft gezorgd: een vrouw die met te veel mannen naar bed gaat, is niet zuiver maar zondig. Heleen Mees noemt dit een vorm van indoctrinatie die ze moeilijk heeft kunnen afschudden. In 2013 raakte Heleen Mees in opspraak. Ze werd in New York gearresteerd op verdenking van het lastigvallen van haar ex-geliefde, bankier Willem Buiter. Haar leven lag daardoor in gruzelementen. Het katholicisme heeft ze achter zich gelaten. Je bezig kunnen houden met zingeving is volgens Mees een vorm luxe, omdat veel mensen vooral bezig zijn met overleven. De kracht om haar problemen te overwinnen, haalt ze vooral uit zichzelf. Die kracht heeft ze nodig, want de juridische perikelen rondom de kwestie Buiter zijn vaak stressvol. Heleen Mees: ‘Dat is niet goed voor je hersenen. Maar ik heb er wel een groter hart door gekregen.’

Oct 2018

26 min

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over? In de honderdste aflevering van ‘Adieu God?’ is minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking Sigrid Kaag te gast. Als enige D66-minister legde ze bij haar aantreden de eed af. Als kind van katholieke ouders was ze bang dat ze een roeping zou krijgen en non zou moeten worden. Een makkelijke jeugd had ze bepaald niet, want toen haar moeder ernstig ziek werd en haar vader zwaar overspannen, belandde ze in een pleeggezin. Ze leerde ervan om tegenslagen te incasseren, een ervaring die haar hielp in haar loopbaan als diplomaat. Het hoogtepunt in die carrière is de loodzware klus als leider van de VN-missie voor de vernietiging van chemische wapens in Syrië. Ze slaagt met vlag en wimpel en krijgt een persoonlijke bedankbrief van Barack Obama. Kaag beschouwt zichzelf nog steeds als katholiek, al gaat ze zelden naar de kerk. Een rozenkrans draagt ze nog altijd bij zich en de normen en waarden die ze meekreeg van haar ouders zijn nog steeds belangrijk voor haar.

Oct 2018

26 min

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over? Ranomi Kromowidjojo is op aarde om goud te winnen en het beste uit zichzelf te halen. Dat vertelt de olympische zwemkampioene in deze aflevering van ‘Adieu God?’ aan Tijs van den Brink. Haar leven staat volledig in het teken van de Olympische Zomerspelen van 2020 in Tokyo. Trainen, trainen en nog eens trainen om boven jezelf uit te stijgen. Want als je alleen maar doet wat je kunt, zul je nooit meer zijn dan wie je bent, aldus het motto op Kromowidjojo’s Twitter account. Toch is de zwemster niet bereid om haar ziel aan de duivel te verkopen in ruil voor succes. Als kleindochter van een protestantse oma uit Friesland en een Surinaams-Javaanse opa die moslim was, is ze zich ervan bewust dat er meer is dan ik, ik, ik. Beide grootouders leefden haar voor dat vriendelijkheid en respect cruciale waarden zijn. ‘Ik voel me bijna verplicht om anderen te helpen,’ zegt Kromowidjojo. Daarom probeert ze als ambassadeur van UNICEF iets te doen voor kinderen die minder kansen hebben gekregen dan zijzelf: ‘Hoe beter ik zwem, hoe meer ik voor die kinderen kan betekenen.’ Als jong meisje ging Ranomi Kromowidjojo naar een christelijke basisschool en geloofde ze in God. Tegenwoordig gelooft ze in de wetten van de natuur en in de kracht van gedachten. Het geloof van haar oma en opa, hoe mooi ook, drijft wat haar betreft te veel op angst voor het hiernamaals. Voor Kromowidjojo geen hel. Maar wel een hemel. Op aarde, wel te verstaan: ‘Ik denk dat we de wereld beter kunnen maken dan ze nu is.’

Oct 2018

26 min

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over? Toen Gerri Eickhof een jaar of veertien was, sloeg hij het Jezusbeeld van zijn oma aan gruzelementen. Die beeldenstorm markeerde het einde van zijn geloof in God en de katholieke kerk. Eickhof, tegenwoordig verslaggever bij het NOS Journaal, besloot zich voortaan op de mens te concentreren en koos na zijn middelbare school voor een studie antropologie. Gerri Eickhof werd geboren in Amsterdam Noord in een streng katholiek arbeidersmilieu. Omdat hij een zevenmaandskindje was en veel te weinig woog, werd ervoor gevreesd dat hij de avond van zijn eerste dag niet zou halen. De familie vond het niet nodig een huisarts te roepen, belangrijker was dat de pastoor gewaarschuwd werd: Gerri’s erfzonde moest in de doop worden weggewassen, want anders zou hij niet in de hemel kunnen komen. Na deze valse start volgde een hobbelige jeugd. Gerri Eickhof groeide op zonder vader - hij woonde met zijn ongehuwde moeder bij opa en oma in huis - en omdat hij in de buurt het enige kind met een kleurtje was, werd hij dagelijks uitgescholden en gepest. Daardoor is Eickhof naar eigen zeggen wantrouwend van aard geworden. Eigenlijk vindt hij dat je als mens het beste niet geboren kunt worden: dan kan niemand het voor je verprutsen!

Oct 2018

26 min

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over? Acteur en schrijver Maarten Spanjer bracht zijn middelbare schooltijd door bij katholieke paters in Amsterdam. Toen hij een keer door het ijs was gezakt, moest hij naakt voor het bureau van de ‘strafpater’ blijven staan om te wachten tot zijn kleren weer droog waren. Op dat moment had hij niet door dat er iets niet klopte, maar terugkijkend noemt Spanjer de paters ‘gefrustreerde mensen die hun seksualiteit onderdrukten’. Maarten Spanjer was een jaar of elf toen hij concludeerde dat God een verzinsel van volwassenen moest zijn. Dat kwam doordat zijn moeder na terugkeer van een reis naar Lourdes nog net zo reumatisch bleek te zijn als daarvoor. De gebeden die hij dagelijks voor haar genezing had moeten zeggen, waren niet verhoord. Sindsdien was hij vaker op het voetbalveld dan in de kerk te vinden. Als kind uit een groot katholiek gezin met acht kinderen en een invalide moeder kreeg Maarten Spanjer weinig aandacht. Zijn vader, die bij de marechaussee werkte, had last van driftbuien en sloeg wel eens om zich heen. ‘Het huishouden liep niet op rolletjes,’ zegt Spanjer met gevoel voor understatement. Toen zijn ouders stierven, had hij niet het gevoel dat het bekenden waren: ‘Het zijn altijd vreemden gebleven.’

Apr 2018

26 min

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over? Toen Jan Leyers een jaar of elf was, moest hij kiezen tussen Beatles en biechtstoel. De pastoor die de Vlaamse presentator/muzikant voorbereidde op zijn eerste communie, hield hem voor dat God liefde is. Om daar meteen aan toe te voegen dat het ‘love, love, love’ van de Beatles daar niets mee te maken had. Jan Leyers koos voor de belofte van vrijheid en avontuur die besloten lag in de popcultuur van de jaren zestig en zeventig en zei de kerk vaarwel. Erg moeilijk was dat niet, want naar eigen zeggen heeft hij nooit in God geloofd. Toch speelt religie een belangrijke rol in het werk van Jan Leyers. In Nederland is hij vooral bekend vanwege een aantal televisieseries waarin hij door de wereld van de islam reist. Leyers haast zich om te zeggen dat hij programma’s over geloof maakt zoals een ander natuurdocumentaires maakt. Want religie mag als sociaal verschijnsel dan wel ‘superinteressant’ zijn, hij houdt zich verre van theologie. Tijs van den Brink praat met Jan Leyers over het niet-bestaan van kabouters en het verschil tussen Mohammed en Jezus om tot de volgende conclusie te komen: “Jij bent stelliger ongelovig dan dat ik gelovig ben.”

Apr 2018

25 min

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over?Journalist en documentairemaker Fidan Ekiz is de eerste gast in ‘Adieu God?’ met een islamitische achtergrond. Als dochter van Turkse gastarbeiders kreeg ze van huis uit een milde vorm van de islam mee, met mooie rituelen. Maar op de wekelijkse koranlessen ging het er heel anders aan toe. Er werd bij ieder foutje gedreigd met hel en verdoemenis en tijdens de Ramadan sloeg een ingevlogen Turkse imam de kinderen met een liniaal. Toen Fidan Ekiz in haar studententijd voor het eerst ‘straalbezopen’ werd, was ze heel even bang dat Allah haar zou straffen. Tegenwoordig noemt ze zich geen moslim meer, maar de tweespalt is gebleven. Aan de ene kant neemt Ekiz het op voor de islam van haar ouders en kan ze nog altijd geraakt worden door het reciteren uit de Koran bij een sterfgeval. Aan de andere kant moet ze niets hebben van de radicale invulling van het geloof en windt ze zich op over de sociale controle die jonge moslimmeiden in hun doen en laten beperkt. Fidan Ekiz: ‘Ik vind dat er een nieuwe, verlichte koran moet komen. Misschien dat er dan iets zal veranderen.’

Apr 2018

26 min

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over? Als puber heeft Stef Bos de Bijbel een keer op tafel gesmeten met de mededeling dat hij er klaar mee was, maar in feite is de zanger altijd een gereformeerd jongetje gebleven. De verhalen uit het Oude Testament vindt hij fascinerend en ook het Nieuwe Testament laat hem niet los. Toch is er wel wat veranderd. Stef Bos ziet de Bijbel niet meer als het woord van God maar als het boek waarin onze mythologie is opgetekend. Wat hem betreft had er trouwens allang een Derde Testament moeten zijn: uit nieuwe inspiratie komen immers nieuwe verhalen voort. Zo niet, dan zou God pas echt dood zijn! Stef Bos leeft vanuit het besef dat hij deel is van een groter geheel. Hij beschouwt zichzelf als een schakel in een keten van voorouders. Dat inzicht ontstond door samen te werken met Afrikaanse muzikanten. Zingen was voor hen een manier om de voorouders stem te geven. Inmiddels kan Bos zich niet meer los zien van zijn vader en moeder en van het geloof dat zij aan hem doorgaven. In ‘Papa’, zijn bekendste liedje, stelt de zanger weliswaar vragen bij het protestantse christendom, maar het is toch vooral een eerbetoon aan zijn vader: “Wie en wat ik zelf ben, is relatief.”

Apr 2018

26 min

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over? “Het was meer dan een zwarte dag, de wereld stortte in.” Dat zegt Peter Vandermeersch, hoofdredacteur van NRC Handelsblad, over het auto-ongeluk in 1982 waarbij zijn jongere zus Katrien om het leven komt. Als hij ziet dat zijn zus, twintig jaar oud, ligt opgebaard met een rozenkrans tussen haar vingers komt er een hevig gevoel van woede in hem op: het tafereel past totaal niet bij de manier waarop Katrien geleefd heeft. Vandermeersch is in die periode al weggedreven van het katholieke geloof uit zijn Vlaamse jeugd. Door de dood van Katrien beseft hij eens te meer dat je bij de dag moet leven: “Feest, drink, vrij!” Maar ook: “Wees ambitieus.” Want als hij iets heeft meegenomen van de Jezuïeten die hem vroeger les gaven, is het de gedachte dat je het allerbeste uit jezelf moet halen. Dat brengt een groot gevoel van verantwoordelijkheid met zich mee. En een neiging tot perfectionisme: het leven heeft voor Vandermeersch pas zin als je een steen hebt verlegd in de rivier. Peter Vandermeersch gelooft vooral in mensen. Daar heeft hij God en Jezus niet bij nodig. Toch is hij gevoelig voor de sfeer van religieuze samenkomsten en filosofeert hij graag over het hiernamaals. “Als de hemel zou bestaan, hoop ik daar mijn zus terug te zien.”

Apr 2018

26 min

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over? Als dertienjarig meisje kreeg schrijfster Rosita Steenbeek een hersenbloeding, waardoor ze maanden in een verduisterde kamer in het ziekenhuis lag. Na haar herstel raakte ze in een geloofscrisis: het idee van een Vader in de hemel had zijn vanzelfsprekendheid verloren. Steenbeek, afkomstig uit twee domineesfamilies, was opgevoed met het beeld van een liefdevolle God die naar je omziet en een bedoeling met je heeft. “Ik vond het pijnlijk om daaraan te twijfelen, het voelde als verlies.” De vader van Rosita Steenbeek, een neerlandicus waar de schrijfster een zeer innige band mee had, reikte haar een ander, meer poëtisch godsbeeld aan. Kort na zijn overlijden brak Steenbeek haar rug en al haar ribben bij een auto-ongeluk. “Het was alsof ik achter hem aan wilde gaan,” zegt ze terugkijkend. Wederom ontsnapte ze op het nippertje aan de dood en volgde er een langdurige ziekenhuisopname. Dit keer in een korset. Ze voelde zich gedragen, meegevoerd naar een plek buiten de tijd. De dood is voor Rosita Steenbeek een reisgenoot geworden. Geen bedreiging, maar een aansporing om je talenten te gebruiken en anderen lief te hebben. Aan de hersenbloeding heeft ze een vorm van epilepsie overgehouden. Tijdens een aanval krijgt ze visioenen die haar aan de raadselachtigheid van het bestaan herinneren: “Alsof er een luikje open gaat.”

Apr 2018

26 min

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over? “Ik zou graag een ijzeren atheïst zijn, maar het zit er niet in.” Dat zegt Tommy Wieringa in deze aflevering van Adieu God? In zijn puberteit maakte de schrijver treinen kapot en leefde als een wolvenkind dat van God noch gebod wilde weten. Hij werd gered van de ondergang door een vrouw die zich opwierp als zijn pleegmoeder. Tommy Wieringa is naar eigen zeggen de meest gelovige ongelovige van Nederland. Want God mag wat hem betreft dan dood zijn, het christendom is dat niet. In het Nederlands Hervormde gezin waarin hij opgroeide, werd er weinig aan het geloof gedaan. Wieringa leerde pas bidden toen hij op een katholieke jongensschool terechtkwam. Thuis las zijn esoterisch aangelegde moeder, die er vandoor ging toen hij een jaar of elf was, hem voor uit de kinderbijbel. Die oerverhalen uit zijn kindertijd zijn terug te vinden in zijn romans. Wieringa leeft vanuit de gedachte dat de wereld bezield is en dat alle vormen van leven een samenhangend geheel vormen. Als kind zocht hij troost bij een boom, als volwassene kan hij zich opwinden over mensen die hun kamerplanten bij het grof vuil zetten. “Een trein kun je slopen, maar een ficus niet. Ik heb het idee dat dat leven verbonden is met het mijne.”

Apr 2018

26 min

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over? Oud-premier Dries van Agt (1931) plaatste tijdens zijn politieke loopbaan geen kanttekeningen bij zijn geloof. De katholieke ex-politicus had in die tijd wel iets anders aan zijn hoofd. Toen collegaminister Joop den Uyl hem eens vertelde dat hij na Auschwitz het christelijk geloof vaarwel had gezegd, was Van Agt dan ook niet van zijn stuk gebracht. Het mysterie Gods gaat ons verstand ver te boven, vond hij. Een gruwelijk feit als Auschwitz kon daarin niet beslissend zijn. Tegenwoordig is Dries van Agt een en al aarzeling en twijfel als het om het geloofskwesties gaat. Dat heeft alles te maken met zijn favoriete hobby: de astronomie. Sinds Van Agt ervan doordrongen is dat er miljarden hemellichamen bestaan, vindt hij het onwaarschijnlijk dat God zich om dat ene planeetje aarde zou bekommeren. Om maar te zwijgen over de zoon die hij ons volgens de Bijbel heeft gestuurd. Toch wordt Dries van Agt nog altijd geraakt door de schoonheid van het katholieke geloof. Hij is regelmatig in de kerkbanken te vinden, al was het maar om de dienstdoende pastor niet voor een leeg godshuis te laten preken. Van Agt: "Als ik afscheid zou nemen van het geloof zou ik te veel verliezen."

Mar 2018

25 min

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over? 'Spiritualiteit kwam net zo onverwachts in mijn leven als okselhaar.' Dennis Honing, de eerste moslim in 'Adieu God?', is pas 27 jaar en heeft al een bewogen religieus achter de rug. Als atheïstische puber ontdekte hij bij zichzelf een spirituele neiging die niet meer wegging. Hij besloot christen te worden, maar werd in de jeugdgevangenis gegrepen door de islam. Al snel voegde hij zich bij de radicale islam en hielp hij jongens om af te reizen naar Syrië. Zijn rappe tong en uitgesproken opvattingen maakten Dennis een veelgevraagde gast in talkshows. Maar de twijfels sloegen toe. Het lijden in de wereld deed Dennis twijfelen aan God. Hij liet de radicale islam achter zich en raakte bijna helemaal zijn geloof kwijt. Moslim is hij nog steeds, maar dan wel ontzettend kritisch. En zonder Jezus hoeft het van hem niet. 'Ik wil Jezus niet achterlaten. Een islam zonder Jezus zou voor mij niet kunnen', aldus Dennis Honing in gesprek met Tijs van den Brink.

Dec 2017

26 min

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over? Als er binnenkort een Jehovah's Getuige bij u aanbelt, kan het zomaar topmodel Sylvia Geersen zijn. Ze droomt ervan om missionaris te worden en langs de deuren te gaan. Het enige wat haar nog weerhoudt is de levensstijl waaraan ze als topmodel gewend is geraakt. De glitter en glamour, het geld en de wilde feestjes. Sylvia wil de verleidingen van het vak achter haar laten om zich volledig te richten op God, maar kan ze het opbrengen? Een cocaïneverslaving zorgde ervoor dat ze God kwijtraakte, maar inmiddels twijfelt ze nauwelijks nog aan Zijn bestaan. Een verrassend gesprek tussen presentator Tijs van den Brink en een ontwapenende Sylvia Geersen.

Dec 2017

25 min

Tijs van den Brink gaat in gesprek met schrijver Stephan Sanders, die eerder dit jaar te kennen gaf gelovig te zijn geworden.

Dec 2017

25 min

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over? 'Godsdienst is al 2000 jaar een ramp voor de wereldvrede.' Dat schrijft journalist en Amerika-kenner Charles Groenhuijsen eerder dit jaar in een tweet. Tijs van den Brink vraagt zich af waar dit uitgesproken standpunt uit voortkomt. Hij gaat met Groenhuijsen terug naar de katholieke kerk van zijn jeugd. Als jongetje is Charles Groenhuijsen jarenlang misdienaar geweest in het Friese Joure. Maar het kerkgebouw had net zo goed het clubhuis van de zeeverkenners kunnen zijn, want talent voor godsdienst heeft hij nooit gehad. Terugkijkend stelt Groenhuijsen dat de kerk mensen afhankelijk maakt door voor te schrijven wat ze moeten doen en denken. Maar in hoeverre klopt dat beeld? Een gesprek over onverdraagzaamheid, religie in Amerika en de zin en onzin van vergeving.

Dec 2017

25 min

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over? Als kind bad schrijfster Jessica Durlacher urenlang en wilde ze non worden. En dat terwijl ze niet-religieus is opgevoed. Jessica's vader verloor zijn beide ouders in de oorlog en overleefde zelf ternauwernood Auschwitz. Jessica zocht haar heil in religie om angsten te bezweren. Ze zoekt aansluiting bij het joodse geloof, maar voelt zich niet geaccepteerd omdat haar moeder niet-Joods is. 'Mijn vader heeft zoveel ellende gezien vanwege zijn Jood-zijn, en dan mag ík er niet bij horen!' Jessica was goed bevriend met schrijver Joost Zwagerman, die twee jaar geleden zijn eigen leven nam. Uit zijn laatste gedichten bleek dat hij op zoek was naar God. 'Ik geloof dat Joost nog ergens is, en dat idee biedt troost', aldus een openhartige Jessica Durlacher in gesprek met Tijs van den Brink.

Dec 2017

26 min

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over? De immer enthousiaste en energieke hersenwetenschapper Erik Scherder komt tot rust in de kerk. Toch komt hij er nauwelijks meer. Als kind was hij erg gelovig en bad hij op een haast dwangmatige manier. Nu bidt hij alleen nog als de nood hoog is. Voor zijn zieke dochter sloot hij een akkoord met God: 'Als het goed komt met haar, ga ik zondag weer naar de kerk'. Volgens Erik Scherder is geloven iets wat zich uitsluitend in de hersenen afspeelt. Ook de 'engelenervaring' van Tijs van den Brink kan hem niet overtuigen dat er 'meer' is. 'Ik denk niet dat God bestaat, maar ik hoop het wel', aldus Scherder.

Dec 2017

25 min

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over? Tijs van den Brink ontmoet EenVandaag-presentatrice Suzanne Bosman in de Sint-Martinuskerk in Heeze, waar zij als tiener de mis bezocht en waar de uitvaartdienst van haar moeder plaatsvond. Suzanne is katholiek opgevoed en speelde als kind vaak 'misje', nadat jeugdvriend Stijn Fens een altaartje van een 'heeroom' had kregen. Op een gegeven moment speelden ze begrafenissen na door dode dieren in de tuin te begraven. Toen ze van iemand een hond aangeboden kregen, mocht dat niet meer. Tijdens een bezoek aan Lourdes kreeg Suzanne een glow-in-the-dark Maria. Ze was bang voor dat beeldje en verstopte het in haar kast, tussen sokken en onderbroeken. Als Maria namelijk aan je verscheen, was je een heilige en kreeg je een opdracht. Dat wilde Suzanne liever niet. Suzanne was veertien toen ze haar ouders vertelde dat ze niet meer naar de kerk wilde gaan. Hoewel ze zich inmiddels bewust uit heeft laten schrijven, windt ze zich nog steeds over dit thema op. Tijs is benieuwd waarom.

Dec 2017

25 min

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over? Presentator Jeroen Pauw laat zich regelmatig kritisch uit over het geloof. Nadat hij in november vorig jaar zei dat de Koran, Bijbel en Thora altijd oproepen tot geweld, kreeg hij felle reacties van bekende christenen.

Dec 2017

25 min

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over? Cabaretier Paul van Vliet groeit op in een Nederlands-hervormd gezin. Het gezin bezocht elke zondag de Duinoordkerk, de huidige Kloosterkerk in Den Haag, en na de dienst aten ze de tulband die zijn moeder elke week bakte. Voor zijn ouders was naastenliefde een belangrijke deugd en Paul groeit op met de gedachte dat je eerst aan anderen moet denken, voordat je aan jezelf denkt. Zo zaten er met Kerst altijd zonderlingen aan tafel waar Paul en zijn zussen de slappe lach om kregen. In de loop van de jaren verwaterde Pauls kerkgang en dat hij niet meer gelooft, noemt hij laksheid. De laatste tijd overweegt hij weer in God te gaan geloven, want volgens hem hebben we allemaal een verlangen naar het verloren paradijs

Dec 2017

26 min

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over? In de christelijk gereformeerde Bethelkerk in Assen ontmoet Tijs van den Brink de tweelingbroers Sander en Arnout Brinks, beter bekend als folkduo Tangarine. In deze kerk kerfden de jongens hun initialen in de kerkbanken en deden ze hun eerste muzikale ervaringen op. Hoewel hun muzikale bijdrage door de gemeente werd gewaardeerd, moesten ze zichzelf niets verbeelden. Talent was door God gegeven, dus geklapt werd er niet, iets dat hen onzeker maakte. De jongens deden belijdenis en Sander is zelfs gevraagd om ouderling te worden, maar toen ze het ouderlijk huis verlieten, ging er een nieuwe wereld voor hen open. Hun grote doorbraak kwam na een optreden bij De Wereld Draait Door, waarna ze de huisband van dit programma werden. Sander en Arnout begonnen niet alleen aan een muzikale ontdekkingsreis, maar tegelijkertijd sloeg de geloofstwijfel toe en namen ze afstand van de kerk. Tijs is benieuwd waar die twijfel toe heeft geleid en of ze nog steeds op één lijn zitten. Wat hebben ze van hun christelijke opvoeding behouden? De broers hebben natuurlijk hun gitaren meegenomen en zingen, net als vroeger, een lied in ‘hun’ kerk.

Dec 2017

25 min

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over? Annemiek Schrijver neemt Tijs van den Brink mee naar een plek waar ze sinds haar zesde niet meer geweest is, de vrijgemaakt gereformeerde Koepelkerk in Arnhem. In deze kerk maakte ze als kleuter een kerkscheuring mee waarbij de halve gemeente tijdens een dienst opstond en de afgezette dominee achternaliep. Het maakte diepe indruk op de kleine Annemiek, evenals de kaasschaven die ze in het orgel zag en waarvan ze niet begreep waarom God er zoveel van nodig had. Ondanks nare ervaringen op haar vrijgemaakte middelbare school bleef Annemiek ook als conservatoriumstudente trouw aan de zuil. Ze verhuist, laat de kerk achter zich, gaat presenteren voor radio en televisie en komt zo in aanraking met allerlei vormen van levensbeschouwing. Zij herontdekt haar eigen christelijke traditie en zij verdiept dat door een tijd zeer intensief het boeddhisme te beoefenen. De vroomheid die ze als kind had, heeft ze een nieuwe vorm weten te geven, een vorm die zich niets aantrekt van grenzen tussen religies en tussen het sacrale en het profane.

Dec 2017

26 min

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over? Aart Staartjes begon zijn lange televisiecarriere met het vertellen van door Karel Eykman vor kinderen bewerkte bijbelverhalen in Woord voor Woord. Die verhalen kreeg hij echter zelf als kind niet mee. Naarmate de Tweede Wereldoorlog steeds meer impact had op het gezin Staartjes, werd zijn moeder steeds geloviger en werd hij naar de zondagsschool in Schellingwoude gestuurd. Daar had hij geen idee waar men het over had. 'Weiland kende ik wel, maar ik had geen flauw idee wat Heiland kon betekenen.' Zijn vader had nooit iets met het geloof opgehad, maar een paar jaar voor zijn dood liet hij zich dopen en werd hij zeer gelovig, een keuze waar Aart de nodige moeite mee had. Nu hij zelf oud wordt, bemerkt hij echter dat hij steeds meer bezig is met geloof. Een mooi moment om in gesprek te gaan voor Adieu God?

Dec 2017

26 min

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over? Schrijfster en columnist Esther Gerritsen werd bekend als schrijfster van het Boekenweekgeschenk van 2016, Broer. Op dit moment schrijft ze een roman waarin het geloof een grote rol speelt. Het schrijven is voor haar een manier om te onderzoeken wat het geloof voor haarzelf zou kunnen betekenen. Ze nam al jong afstand van haar katholieke opvoeding. Toen haar broer jong stierf, was ze boos op iedereen die ook maar hintte op religieuze troost. In de loop der jaren ontwikkelde zich echter wel een fascinatie met het christendom. Een personage verzon een 'kleine miezerige god' in de gelijknamige roman. Als ze in de auto meezong met oude country was ze een paar minuten gelovig. En ze deed ooit een brief in de brievenbus die geadresseerd was aan haar bekenden in de hemel. Ze is nu op een punt gekomen dat ze vindt dat ze aan zichzelf toe moet geven dat ze in God gelooft, en in Adieu God? maakt ze deze coming out.

Dec 2017

26 min

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over? Minister Lilianne Ploumen heeft een zeldzaam groot respect voor haar ouders, en voor het katholieke geloof dat voor hen belangrijk was. Heel kerkelijk is ze nooit geweest, maar het katholieke geloof is wel een inspiratiebron gebleven. Ze stond mede vanwege haar feminisme soms recht tegenover het kerkelijke gezag, maar werkte er ook mee samen. Ze was directeur van de katholieke ontwikkelingsorganisatie Cordaid en ontmoette als minister de paus om te spreken over klimaatverandering.

Dec 2017

26 min

Cookie policy

We and our partners use cookies to personalize your experience, to show you ads based on your interests, and for measurement and analytics purposes. By using our website and our services, you agree to our use of cookies as described in our Cookie Policy.