Historisch Café

Historisch Café

Podcast by Historisch Café

All Episodes

Daniel Soliman over de Gouden Parade in Caïro In April van dit jaar, midden in de coronapandemie, trok er een ‘Gouden parade’ door de straten van Caïro. 22 mummies van Egyptische koninginnen en koningen, waaronder Ramses de Grote, werden in een groots opgezette ceremonie vervoerd naar een nieuwe rustplaats: een spiksplinternieuw museum in Fustat. De parade werd live gestreamd voor de hele wereld om te bekijken. Te gast om over onder andere deze parade te spreken, is Daniel Soliman, conservator collectie Egypte bij het Rijksmuseum van oudheden in Leiden. Allereerst onderwerpen we (het idee achter) de parade aan een analyse: wat reed er eigenlijk allemaal voorbij? En wat was de boodschap van al die elementen? Wat begrepen wij daar in Nederland wel van, en wat juist niet? Was dat ook de bedoeling? Met de parade als voorbeeld, bespreken we vanavond hoe (en of) de receptie van het oude Egypte is veranderd, allereerst in Egypte zelf, om daarna het contrast met die receptie in de rest van de wereld te bekijken. Interviewer: Thijs van Leeuwen

Nov 16

47 min 23 sec

Tijdens Historisch Café van 8 september spraken we over de NSB en over de optocht van Farao's in Caïro. Columnist Tycho Hofstra verbond deze onderwerpen in zijn column.

Oct 25

6 min 10 sec

De NSB als voorhoede van het fascisme in Nederland. Interview met Edwin Klijn en Robin te Slaa Twaalf jaar na het verschijnen van hun eerste boek over ontstaan en opkomst van de NSB hebben Edwin Klijn en Robin te Slaa nu het tweede deel voltooid. In De NSB. Twee werelden botsen gaat het schrijversduo meer dan uitvoerig in op de jaren 1936-1940. In deze schicksalsjahre raakte de Nationaal Socialistische Beweging leden kwijt en oriënteerde ze zich steeds explicieter op het Duitse nationaal-socialisme. Bovenal rekenen Klijn en Te Slaa af met oude ideeën over de NSB. Zij was geen ‘kleinburgerlijke’ of gematigde club, zoals lang is beweerd, maar een revolutionaire beweging die evenals haar fascistische geestverwanten in Italië, België, Frankrijk en Duitsland op niets minder uit was dan een radicale nieuwe orde, een nieuwe mens en een van joden en andere ‘vreemde smetten’ gezuiverd vaderland. De NSB stond niet op zichzelf maar beschouwde zich als onderdeel van een fascistische internationale, die met haar daadkracht en onverzettelijkheid Europa zou redden van parlementarisme, decadentie en het rode gevaar. Onder invloed van de toenemende politieke marginalisering binnen Nederland koesterde Leider Anton Mussert compenserende dromen. Hij wedde steeds meer op een Duitse overwinning, waarmee voor zijn vijanden het uur van de wraak zou aanbreken. Edwin Klijn (1970) is manager van het Netwerk Oorlogsbronnen. Van 2009 tot 2011 was hij projectmanager van het Historische Krantenproject van de Koninklijke Bibliotheek. Robin te Slaa (1969) is zelfstandig historicus en auteur gespecialiseerd in de geschiedenis van het fascisme. Naast de twee delen over de NSB publiceerde hij verschillende boeken, waaronder Is Wilders een fascist? (2012) en Wat is fascisme? (2017). Interviewer: Daniel Knegt

Oct 25

47 min 47 sec

Dit jaar is het precies zeventig jaar geleden dat ongeveer 12.500 Molukkers, voornamelijk voormalige militairen van het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL) en hun gezinnen, arriveerden in Nederland. Na aankomst in Nederland wachtte de Molukkers een geïsoleerd bestaan in woonoorden, onder andere in voormalige concentratiekampen in Westerbork en Vught. Zowel de Nederlandse overheid als Molukkers waren in de stellige overtuiging dat het verblijf in Nederland slechts een kwestie van maanden zou zijn. Om die reden wezen beide integratie lange tijd af. Inmiddels weten we dat slechts een kleine groep is teruggegaan naar de Molukse eilanden. Redacteur Ella Meng interviewt in deze podcast Wim Manuhutu, historicus, erfgoeddeskundige en zelf opgegroeid in een Moluks woonoord, over de geschiedenis van Molukkers in Nederland en hun erfenis. We staan stil bij de aankomst in Nederland, het verblijf in de woonoorden en de emancipatie van latere generaties Molukkers.

May 26

59 min 26 sec

Paradiso is misschien wel Nederlands meest beroemde poptempel, maar in de eerste jaren was het vooral een huiskamer waar schildercursussen een grotere rol speelden dan concerten van Pink Floyd. In een tijd dat de concertzaal door Covid-19 grotendeels de deuren heeft moeten sluiten blikken we terug naar de maatschappelijke rol die Paradiso heeft gespeeld sinds de oprichting in maart '68. Popjournalist Hester Carvalho (NRC Handelsblad) en historicus Arjan Nuijten (Universiteit van Amsterdam) nemen ons mee naar Paradiso als het bastion van experiment, protest en jongerencultuur, drugsgedoogbeleid, en uiteindelijk als innoverend podium voor popmuziek.

Apr 25

45 min 32 sec

Antoni van Leeuwenhoek schraapte in de zeventiende eeuw tandplak van zijn tanden en observeerde met zijn zelfgemaakte microscoop ‘kleine dierkens’. Maria Sibylla Merian reisde in dezelfde periode naar Suriname om rupsen en vlinders in hun leefomgeving te observeren en tekenen. Gedreven door passie en geloof observeerden, vingen, tekenden en onderzochten talloze wetenschappers en kunstenaars tussen 1500 en 1900 de planten en dieren van de wereld. Redacteur Eleá gaat in gesprek met Hans Mulder over zijn boek 'De Ontdekking van de Natuur', waarin hij een duik neemt in deze bijzondere periode met behulp van de collectie uit de Artis Bibliotheek. Waarom stonden er in veel overzichtswerken over flora en fauna ook draken en basilisken afgebeeld? Waar kwam de wonderlijke fascinatie voor de honingbij vandaan? Hoe konden Nederlandse tijdgenoten al in de vroegmoderne tijd lokaal exotische dieren en planten zien? In deze podcast reizen wij met Hans door de collectie van Artis en 400 jaar natuurhistorisch onderzoek. We spreken over draken en vlinders, de eerste dierentuinen, en over de altijd aanwezige relatie tussen geloof, wetenschap en kunst in deze eeuwen.

Apr 17

40 min 53 sec

Op 18 maart is het precies honderdvijftig jaar geleden dat de Commune de macht greep in Parijs. Deze revolutionaire stadsregering, die na minder dan 2,5 maand bloedig werd neergeslagen, was een ongekend sociaal experiment dat tot de dag van vandaag communisten, socialisten, anarchisten en allerlei anderen inspireert. Toch is de Commune in Nederland zo goed als vergeten. Redacteur Daniel Knegt interviewt Dennis Bos, universitair docent aan de Universiteit Leiden en auteur van het boek 'Bloed en barricaden. De Parijse Commune herdacht', over de nalatenschap van de Parijse Commune.

Mar 16

39 min 43 sec

In dit interview spreekt redacteur Thijs met Emily Hemelrijk, emeritus hoogleraar oude geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Haar onderzoeksgebied betreft vrouwen in de Romeinse tijd, en daarvoor is zij een misschien wel veel te onderbelichte bron gaan onderzoeken, namelijk inscripties. Recentelijk kwam er een nieuwe bronnenuitgave van inscripties uit, verzameld en van commentaar voorzien door Emily, getiteld Women and Society in the Roman World: A Sourcebook of Inscriptions from the Roman West. Het boek is bedoeld voor een publiek van student tot leek en laat zien hoe inscripties op een verrassende manier inzicht geven in de variëteit van vrouwenlevens in het Romeinse rijk. In het interview worden een aantal foto’s van bronnen besproken. Die kunt u op onze website bekijken: http://historischcafe.nl/wordpress/?page_id=3411

Mar 5

57 min 1 sec

Hoewel Nederland zich niet mengde in de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939) vertrokken er in die jaren een paar honderd Nederlanders op eigen houtje naar Spanje om mee te vechten aan de kant van de Republiek. Wie waren die Nederlanders, en waarom gingen ze? En hoe werd er in Nederland door de pers en de overheid aangekeken tegen deze 'Spanjestrijders' en het conflict in Spanje? Redacteur Laura interviewt Samuël Kruizinga en en Lodewijk Petram over hun boek 'De oorlog tegemoet. Nederlanders en de strijd om Spanje, 1936-1939'.

Feb 15

45 min 59 sec

Op 28 mei 1932 werd de Afsluitdijk gedicht en veranderde de Zuiderzee in het IJsselmeer. Wat betekende deze drastische verandering eigenlijk voor de visserij, cultuur, maar ook het gewone leven van voormalige kustbewoners? In het boek ‘Eens ging de zee hier tekeer’ onderzoekt Eva Vriend deze vraag aan de hand van vier Zuiderzeefamilies uit Urk, Volendam, Spakenburg en Wieringen en wordt de geschiedenis van voor, tijdens en na de afsluiting besproken.

Jan 11

32 min 3 sec

In 1971, lang voor de huidige discussie over bijzonder onderwijs, richtte een dominee-echtpaar een basisschool op voor kinderen van Marokkaanse gastarbeiders. De Arabische School bevond zich midden op de Amsterdamse Wallen en experimenteerde met een onderwijsvorm die probeerde zo veel mogelijk aansluiting te vinden bij de thuiscultuur van Marokkaanse kinderen. Hoewel de school bedoeld was om leerlingen een geborgen en veilig gevoel te geven, stuitte de school van meet af aan op onbegrip vanuit de politiek en de samenleving. Het verhaal van de Arabische School geeft een inkijk in de golven van de Marokkaanse migratie en vestiging in Nederland. Redacteur Ella Meng interviewt in deze podcast Nadia Bouras, docent en onderzoeker aan de Universiteit Leiden, over haar boek 'Een klas apart. Geschiedenis van een Arabische school in Amsterdam' (2020).

Jan 9

53 min 47 sec

Merve Tosun is de beeldredacteur van de bundel 'De slavernij in Oost en West. Het Amsterdam onderzoek'. Aan de hand van afbeeldingen bespreekt redacteur Joppe met haar hoe slavernij en slaafgemaakten in de afgelopen eeuwen (niet) zijn afgebeeld en hoe wijdverspreid en structureel de Amsterdamse betrokkenheid bij slavernij is geweest. Een inkijkje in de rijkgeschakeerde bundel, die later nog eens de volledige aandacht zal krijgen in een fysiek Historisch Café. De afbeeldingen die worden besproken kan je bekijken op http://historischcafe.nl/wordpress/?page_id=3367

Dec 2020

24 min 17 sec

Waarom wordt Christus met zoveel wonden afgebeeld, en waarom draagt Maria Magdalena haar lange lokken los of is ze zelfs volledig bedekt met haar? En wat moeten we denken van de blote borsten van Maria? En lijkt de wond van Christus niet op een vagina? Wendelien van Welie legt ons alles uit over het lichaam in de middeleeuwse kunst, en welke functies dat had. Redacteur Nathan van Kleij interviewt haar naar aanleiding van haar boek en de (helaas gestopte) tentoonstelling in het Catharijneconvent te Utrecht: Body Language: het lichaam in de middeleeuwse kunst. De afbeeldingen die worden besproken kan je bekijken op http://historischcafe.nl/wordpress/?page_id=3356

Dec 2020

48 min 55 sec

In hun haast publiceerden de Franse revolutionairen in augustus 1789 een incomplete lijst van ‘De Verklaring van de Rechten van de Mens en van de Burger’. Het was een zwaarbevochten compromis en niemand achtte de lijst definitief. In korte tijd verwierf het echter een monumentale status. René Koekkoek laat zien hoe in de laat achttiende-eeuwse revoluties in de Atlantische wereld de idealen over gelijkheid en burgerschap de voornaamste inzet van de discussies vormde. In 'Revolutionaire tijden. Politiek en idealen rond 1800' kijkt hij voorbij de welbekende Franse Revolutie. We reizen van Amerika, naar Frankrijk, Saint-Domingue (nu Haïti) en de Nederlandse Republiek om te zien hoe achttiende-eeuwse revolutionairen hun ideeën over burgerschap steeds opnieuw formuleerden. Redacteur Eleá spreekt met René Koekkoek over zijn boek.

Dec 2020

34 min 32 sec

Dit jaar werd Anton de Kom opgenomen in de Canon van Nederland én werd zijn klassieker 'Wij slaven van Suriname' heruitgegeven door Atlas Contact. Laura spreekt met Rosemarijn Hoefte, hoogleraar geschiedenis van Suriname na 1873 over de Kom en zijn invloedrijke werk. Het tijdschrift OSO, waar Rosemarijn het over heeft, is gratis te lezen via DBNL: https://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=_oso001

Nov 2020

35 min 26 sec

We mochten eindelijk weer naar P96! Na decennia van onderdrukking kwam er in de jaren negentig een einde aan de autoritaire socialistische regimes van Servië en Bulgarije. Als gevolg daarvan moesten beide landen een politieke transitie ondergaan en hun verleden verwerken. In het geval van Servië kwam daar ook nog de herinnering aan de Joegoslavische oorlogen bij. Tegelijkertijd zocht de Europese Unie toenadering tot beide landen en werd EU-lidmaatschap voor Servië en Bulgarije een mogelijkheid. We praten hierover met Niké Wentholt. In het midden van de negentiende eeuw zorgden geïllustreerde tijdschriften voor een revolutie in de beeldcultuur. Over de hele wereld konden mensen ongehinderd door taalbarrières kennis nemen van rampen, oorlogen en dramatische gebeurtenissen in de wereldpolitiek. Wat voor beeldcultuur ontstond er, en hoe nationaal was deze? We interviewen (oud-redacteur!) Thomas Smits over zijn onderzoek. En er is natuurlijk een column van Gijs!

Sep 2020

1 hr 17 min

In de derde quarantainepodcast van het historisch café hoor je Daniël die in de geschiedenis van infectieziektes is gedoken, een zonnige column van Thijs en een interview met Els, die 45 jaar geleden café P96 oprichtte.

Jun 2020

47 min 27 sec

In de tweede quarantainepodcast van het Historisch Café kan je luisteren naar de rubriek 'in quarantaine met een historicus' waarin redactielid Eleá haar huisgenoot en geliefde Leonard van 't Hul interviewt over zijn proefschrift 'Besloten'. Er is een column van Gijs en je hoort fragmenten uit twee historische podcasts van redactielid Joppe.

May 2020

51 min 4 sec

In de Quarantainepodcast nemen de redactieleden van het Historisch Café je mee in hun overpeinzingen in deze bijzondere - en misschien nu al - historische tijden. In deze aflevering: Spanje's reactie op het coronavirus en Bocaccio's Italië ten tijde van de pestepidemie.

Apr 2020

36 min 58 sec

In deze aflevering hoor je onze redacteur Gijs Sevenhuijsen in gesprek met Wim Pelt. Wim schreef een boek over de flamboyante vastgoedmagnaat Maup Caransa, die in de jaren zestig en zeventig zijn stempel drukte op Amsterdam.

Mar 2020

33 min 4 sec

In deze aflevering gaat redacteur Ella Meng in gesprek met Stephan Steinmetz over zijn boek 'Schiphol. Biografie van een luchthaven'. Is Schiphol een uitgekomen jongensdroom of een herrie- en CO2 verspreidende natuurramp?

Mar 2020

29 min 34 sec